Bloggfćrslur mánađarins, desember 2007

"Ćskilegt ađ hlusta á veđurspá áđur en lagt er af stađ"

... sagđi félagi í björgunarsveitinni Oki í Sjónvarpinu (ruv.is) eftir för upp á Langjökul ađ sćkja 11 manns sem ekki treystu sér til ađ komast til byggđa eftir ađ óveđriđ skall á. Nú veit ég ekki hvort hann átti viđ ellefu-menningana, eđa hvort ţeirra ferđir voru eitthvađ sérstaklega óyfirvegađar. Ég gleđst einfaldlega yfir ţví ađ fólkiđ hafi komist af jöklinum.

Áminning björgunarsveitarmannsins er hins vegar afskaplega mikilvćg: Óveđrinu hafđi veriđ spáđ í nćstum ţví viku. Umhleypingarnar undanfarnar margar vikur mćttu minna okkur sérstaklega mikiđ á ađ fylgjast međ veđurfréttum og upplýsingum um fćrđ á vegum. Upplýsingar eru nćstum ţví á hverju strái, ekki bara í veđurfréttatímum mörgum sinnum á sólarhring (eins og veriđ hefur í nokkra áratugi), ţćr eru núna líka á netinu og hćgt ađ hringja í síma Vegagerđarinnar ţegar ţarf ađ fá upplýsingar um fćrđ á vegum.


Femínískt samsćri eđa áfangi í jafnréttisbaráttunni?

Ţađ er međ ólíkindum ađ unnt sé ađ sjá femínískt samsćri út úr valinu á Margréti Láru sem íţróttamanni ársins, eins og skilja má af ýmsum textum hér í blogginu. Samt hef ég nú lúmskt gaman af ţessu meinta femíníska samsćri. Reyndar er ég ekki heldur viss um ţađ sé skynsamlegt ađ reyna ađ sjá út úr ţessu einhvern jafnréttissigur, eins og mér sýnist val hennar einnig vera túlkađ til marks um.

Ćtli mikilvćgasti árangur Margrétar Láru sé ekki sá ađ íslensk kvennaknattspyrna er nú samkeppnisfćr viđ knattspyrnu annars stađar? - Margrét Lára skorar mörk á viđ međalhandboltamanneskju! - Hún benti ţó á í sjónvarpsviđtalinu eftir hún tók viđ gripnum ađ hún er hópíţróttamanneskja og ţar af leiđandi getur hún ein aldrei náđ ţess háttar árangri enda hafa ađrar íslenskar knattspyrnukonur náđ langt, líka í ţessu kjöri á fyrri árum. Ţetta undirstrikar Margrét Lára í blađaviđtölum sem ég hef lesiđ í dag.

Ánćgjulegt er ađ ţađ komu margir frábćrir íţróttakarlar og -konur til greina og ađ fleiri en einn annar íţróttamađur eđa -kona hefđi getađ hampađ titlinum međ fullri sanngirni, ţótt mér sýnist val Margrétar Láru langeđlilegasta valiđ. Óskaplega er ţó erfitt ađ bera saman árangur í ólíkum íţróttum, og ţađ vita auđvitađ ţeir sem ađ valinu standa, íţróttafréttamenn, allra best.

Ef keppnisskap rćđur einhverju um val íţróttamanns ársins virđist mér Margrét Lára vera fremst međal jafningja. Ţađ er stórkostlegt ađ sjá ţegar fólk hefur gaman af ţví sem ţađ er fást viđ, eins og Margrét Lára hefur sannarlega. Ég held ađ hún muni ná gríđarlega langt í sinni íţrótt, međ ţá hćfileika og áhuga sem hún hefur, og óska henni velfarnađar og til hamingju.


mbl.is Margrét Lára íţróttamađur ársins
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Sannar skáldsögur

Núna er veriđ ađ flytja ţátt sem var frumfluttur sl. laugardag á rás 1 í Ríkisútvarpinu (ruv.is) um Fjalla-Bensa, sögupersónu Gunnars Gunnarssonar sem hann byggđi á Benedikt Sigurjónssyni, Mývetningi, sem stjúpfađir minn talađi um sem Bensa Sigurjóns. Og annar ţáttur var um Bensa á sunnudagsmorguninn var. Í ţćttinum núna er Arngrímur Geirsson, kennari og bóndi í Álftagerđi, ađ rćđa um Bensa, sannleiksgildi Ađventu og segir frá ţví ţegar frćndi Bensa ţýddi bókina úr dönsku (sem hún var skrifuđ á) og ţví ţegar hann sagđi "nú lýgur hann" [Gunnar]. Arngrímur ţekkti Bensa á sínum tíma ţegar Arngrímur var barn.

Benedikt í sögu Gunnars er ekki sama persóna og Bensi Sigurjóns; Gunnar bjó hins vegar til listaverk eftir ađ hafa heyrt um eftirleitir Bensa. Hugsanir sögupersónunnar Benedikts eru ţó trauđla hugsanir Bensa Sigurjóns, eins og jafnvel mátti skilja á sunnudagsţćttinum. Framtak Skúla Björns hjá Gunnarsstofnun um ađ fara á eftirleitarslóđir er aftur á móti afar skemmtilegt framtak. Ţessar eftirleitir voru miklar ţrekraunir og stjúpfađir minn, Jón Ţorláksson bóndi á Skútustöđum, sagđi mér margar sögur úr ţeim. Arngrímur sagđi eina ţeirra.

Fyrir jólin kom út annađ listaverk byggt á sannsögulegum atburđum, Rimlar hugans, eftir Einar Má Guđmundsson, ástarsaga Einars Ţórs og Evu. Hvađ af ţeirri er sögu eru sagnfrćđilegar stađreyndir og hvađ af ţví er skáldskapur, sannur skáldskapur, veit ég ekki. Sagan er hins vegar ótrúlega spennandi saga og gefur eiginlega ekkert eftir helstu spennusögunum fyrir en er ţar fyrir utan fallega ástarsaga. Sannar skáldsögur eru sá búningur sem góđur rithöfundur gefur atburđum sem gerđust.


Utan seilingar skattyfirvalda - skattalegt hagrćđi

Ţađ var fleira í Markađinum í gćr en ţađ sem ég bloggađi um í gćrkvöldi. Vitnađ er í skýrslu starfshóps frá 2003 um skattsvik. Ţar segir ađ nú á dögum virđist viđtekiđ ađ fagmenn og fyrirtćki "veiti ráđgjöf sem beinlínis miđar ađ ţví ađ komast undan eđlilegri skattlagningu". Slík fyrirtćki "sérhćfa sig í ađ ráđleggja mönnum hvernig vista á fé međ ţeim hćtti ađ ţađ sé utan seilingar skattyfirvalda", segir í skýrslu skattsvikanefndarinnar. Ţessu andmćlir Elín Árnadóttir hjá Pricewaterhouse Coopers en segir ţessa gullnu setningu: "Skattalegt hagrćđi er bara allt annađ mál". Hún tekur fram ađ viđskiptavinir "eigi ávallt frumkvćđiđ" og fyrirtćki hennar ýti ekki "einu eđa neinu ólöglegum ađ mönnum". Mér hefđi nú faktískt aldrei dottiđ ţađ í hug og ţađ er ekki ţađ sem sagt er í ívitnuđum málsgreinum skattsvikanefndarinnar. Ég hefđi nú frekar haldiđ ađ ráđgjafarnir ráđlegđu viđskiptavinunum hvernig gjörđir ţeirra viđ ađ halda fé "utan seilingar skattyfirvalda" vćru löglegar. Einmitt ţess vegna átta ég mig ekki á ţví hvernig "skattalegt hagrćđi" getur veriđ "allt annađ mál". "Eđlileg skattlagning" er smekksatriđi: Hvađ er sanngjarnt ađ mađur leggi fram til samfélagsins? Skattalögum er ćtlađ ađ endurspegla slíka sanngirni.


Skattsvik og velferđ

Í frétt í Markađinum, blađi á brúnleitum pappír sem fylgir Fréttablađinu, kemur fram ađ vaxandi skattbyrđi í Danmörku hafi ekki orđiđ til ađ auka skattsvik. Í upphafi 20. aldar hafi skattsvik veriđ um fjórđungur en komin niđur í 5% um 1980. Enn fremur kemur fram ađ einstakar breytingar á skattalögum virđist ekki hafa haft áhrif á ţróun skattsvika. Ţetta er afar athyglisvert og ađ einhverju leyti í ósamrćmi viđ ţađ sem mađur hefđi trúađ. En ţegar betur er ađ gáđ kemur í ljós ađ hiđ fyrrnefnda er skýrt, skv. fréttinni, međ ţví ađ fólk sćtti sig viđ aukna skatta vegna aukinnar velferđar. Ţađ er nú akkúrat ţess vegna sem mér líkar ágćtlega ađ borga mín opinberu gjöld og var ekki hrifinn af ţví ţegar svokallađur hátekjuskattur var aflagđur eđa lćkkađur fyrir fáeinum árum. Ég hef löngum sagt söguna af ţví ţegar skattur minn lćkkađi um 25 ţúsund krónur á ári vegna breytingarinnar en á sama tíma var eigin greiđsla fyrir dýrt lyf hćkkuđ og 5 ţúsund krónur fóru beint í ţađ (á ári). Ég grćddi smápening, ţeir sem ekki nutu skattalćkkunarinnar urđu fátćkari af ţví ađ ţeir ţurftu líka ađ greiđa hćkkunina fyrir lyfiđ, samfélagiđ varđ eilítiđ lakara ţar sem samtryggingin og velferđin minnkuđu.


Sennilega er hćgt ađ útrýma kynbundnum launamun

Launamunur kynjanna mćlist nú ađeins ţrjú prósent hjá Akureyrarbć, ef marka má niđurstöđur nýrrar launakönnunar ... Katrín Björg Ríkharđsdóttir, framkvćmdastjóri samfélags- og mannréttindadeildar Akureyrarbćjar, hélt erindi um breytingar á launakerfi bćjarins. Akureyrarbćr hefur unniđ markvisst ađ ţví undanfarin ár ađ jafna laun kynjanna, međal annars međ ţví ađ taka ţátt í starfsmati, setja reglur um ţak á yfirvinnu og hćtta ađ greiđa fastar greiđslur fyrir akstur og óunna yfirvinnu.

Skáletrađi textinn er tekinn af heimasíđu Jafnréttisstofu ţar sem er frétt um málţingiđ Kynbundinn launamunur – ađferđir til úrbóta,sem Jafnréttisstofa hélt á Hótel KEA í gćr. Yfir 70 manns mćttu á fundinn sem var stuttur og hnitmiđađur, trođfullur af upplýsingum. Ţví miđur voru ţćr ekki alveg allar svona jákvćđar, t.d. kom fram ađ ef ţróun kynbundins launamunar í landinu öllu verđur sú sama og ţađ sem af er ţessari öld verđi ţađ ekki fyrr en upp úr miđri öld sem hann jafnast.

Gleđilegri voru ţví tíđindin frá Akureyrarbć ţar sem konur hafa nú reyndar örlítiđ hćrri dagvinnulaun en karlar sé tekiđ miđ af ólíkum störfum og starfsaldri og fleiri ţáttum sem taliđ er ađ megi skýra međ öđru en kyni. En ţađ sem gerđist hér á Akureyri "gerđist" ekki heldur var unniđ af vandvirkni og fagmennsku og kostađi svita og tár, eins og Katrín sagđi, ţó ekki blóđ, eins og hún tók líka fram. Ţetta starf sannar ađ ţađ er líklega hćgt ađ minnka og jafnvel eyđa kynbundnum launamun.

Einnig var sagt frá jafnréttisstarfi Skýrr og ég verđ ađ segja ađ ég er enn ţá ánćgđari međ ađ vista vefsíđuna mína hjá ismennt.is, sem ég borga ţeim fyrir, eftir ađ frétti af jákvćđu jafnréttisstarfi ţar og ţví ađ starfsfólkiđ ţar fćr "alvöru latté" í vinnunni úr góđum baunum frá Tei og kaffi.


Leitin lifandi – ný spennandi bók

Um helgina var ég ađ lesa í bók sem heitir Leitin lifandi – líf og störf 16 kvenna. Bókin er afraksturs samstarfs Kristínar Ađalsteinsdóttur, dósents viđ kennaradeild HA og deildarforseta, viđ 15 ađrar frćđakonur sem allar hafa doktorspróf í félagsvísindum og eru háskólakennarar. Í bókinni segja ţćr lífssögu frćđastarfs síns. Ég hef fengiđ ađ fylgjast nokkuđ međ gerđ bókarinnar; ég man reyndar ekki hvenćr Kristín, sem í tíu ár hafđi skrifstofu viđ hliđina á minni í húsi kennaradeildarinnar á efstu hćđ í Ţingvallastrćtinu, sagđi mér fyrst frá hugmyndinni. Afskaplega ánćgjulegt ađ hugmyndin er orđin ađ veruleika. 

Í bókinni segir hver og ein kvennanna frá ferli sínum og ýmsum mikilvćgum persónulegum ćviatriđum sem mótuđu námsval og starfsferil. Höfundarnir eru 16 úr sjö til níu greinum félagsvísinda (eftir ţví hvernig greinar eru flokkađar saman), flestar úr menntunarfrćđum ţar sem frćđasviđ höfundanna eru margbreytileg og ólík. Enda ţótt ég ţekki svo ađ segja alla höfundana persónulega eđa sem kollega í frćđasamfélaginu finnst mér mjög gaman ađ kynnast ţeim betur, líka ţeim sem ég hef náiđ unniđ međ viđ HA eđa annars stađar sem meira en helmingur hópsins. Í hópnum eru ţrjár konur sem kenndu mér í Háskóla Íslands á sínum tíma um og fyrir 1980 og ţrjár sem voru skólasystur mínar ţar. 

Ćtli sé ekki best ađ setja hér nafnalistann: Sigrún Sveinbjörnsdóttir, Rannveig Traustadóttir, Guđbjörg Linda Rafnsdóttir, Snćfríđur Ţóra Egilson, Hafdís Ingvarsdóttir, Jóhanna Einarsdóttir,  Kristín Loftsdóttir, Guđný Guđbjörnsdóttir, Guđbjörg Vilhjálmsdóttir, Elín Díanna Gunnarsdóttir, Sigrún Júlíusdóttir, Unnur Dís Skaptadóttir, Kristín Ađalsteinsdóttir, Guđrún Kristinsdóttir, Sigrún Ađalbjarnardóttir og Dóra S. Bjarnason. Viđ lauslega talningu sýnist mér ţćr hafa stundađ formlegt nám í sjö löndum utan Íslands og stundađ rannsóknir í a.m.k. fjórum öđrum löndum. Sumar eru ţćr frumkvöđlar frćđigreinanna hér á landi, en ađrar á sérsviđum innan greina sinna. Ţćr hafa ţví frá miklu ađ segja sem er ekki bara persónulegt heldur varđar frćđigreinina og tilurđ hennar. Í bókinni er gríđarleg reynsla og ţekking samandregin á óvenjulegan og frumlegan hátt. Óhćtt er ađ hvetja alla sem áhugasamir eru um ţróun íslenskra félagsvísinda ađ lesa. Háskólaútgáfan gefur út.


Jólatónleikar evrópskra útvarpsstöđva

Enn eitt eyrnakonfektiđ er núna í útvarpinu - mestallan dag: Eins og á hverju ári síđasta sunnudag fyrir jól (reyndar hlýtur reglan ađ vera síđasta sunnudag fyrir Ţorláksmessu ţví ađ hún er síđasti sunnudagur fyrir jól ţetta áriđ!) eru jólatónleikar evrópskra útvarpsstöđva á rás 1 í Ríkisútvarpinu. Graduali Nobili, sem sveitungi minn Jón Stefánsson stjórnar, á ađ syngja fyrir hönd Íslands kl. 8 í kvöld. Njótiđ vel Smile

Ég verđ nú bara ađ bćta viđ ţetta, ţví ađ núna kl. 5 eru ađ hefjast tónleikar úr Nikulásarkirkjunni í Gent: Ég heimsótti ţessa kirkju í september ţegar ég var ţar á ferđ.


Öfgar eđa róttćkni í trúmálum og jafnréttismálum?

Í dag fylgdist ég međ hluta af ţćtti Egils Helgasonar ţar hann rćddi viđ Sóleyju Tómasdóttur, Drífu Snćdal og Katrínu Önnu Guđmundsdóttur (taliđ frá vinstri eins og ţćr sátu í ţćttinum). Ein spurninganna var hin sígilda spurning um "öfga". Honum var svarađ neitandi: Femínismi vćri ekki öfgar. En viđmćlendur gengust viđ róttćkni. Á ţessu er munur - en munurinn snýst líka um ađ viđ komum fram hvort viđ annađ af lágmarksvirđingu.

Sams konar sjónarmiđ gagnvart trúleysi "leikur lausum hala", t.d. í grein sem Tómas Torfason, formađur KFUM og KFUK á Íslandi, ritađi í 24 stundir á miđvikudaginn var (bls. 16). Hann rćđir ţar um fámennan "öfgahóp sem leiki lausum hala" en nefnir reyndar aldrei hver ţessi hópur er nema ađ hann sé trúlaus andstćđa leiđtoga í sértrúarsöfnuđum. Ég hlýt ađ taka orđ hans ađ einhverju leyti til mín ţótt ég neiti ţví ađ hafa sett fram neins konar kröfur um trúmál og trúfrćđslu sem "endurspegla frekju". Ég hef ritađ nokkrar greinar um ţessi málefni í blöđ, sú fyrsta er líklega ţessi. Kunna ađ vera róttćk sjónarmiđ en ţó má efast um ţađ; er ţađ róttćkt ađ Ísland fari ađ yfirlýsingu Mannréttindanefndar Sameinuđu ţjóđanna eins og Siđmennt ćtlast til og er tekiđ miđ af í lagafrumvörpum um skóla? Kannski á Tómas einmitt viđ Siđmennt eđa annan félagsskap ađ nafni Vantrú. Eđa á hann viđ hinn breiđa fjölda okkar sem ađhyllumst ekki trú og erum ţess vegna ekki í trúfélagi?

Ásökun um öfgar er of mikiđ notuđ í samfélaginu - en sú ásökun er stundum sett fram á öfgafullan hátt í merkingunni ofstopi eđa ýkjur eins og orđiđ öfgar er útskýrt međ í Íslenskri orđabók (Edda, 2002). Vörum okkur á slíkum ásökunum, látum hvort annađ njóta ţess vafa ađ vera talin róttćk. Sennilega er Tómas Torfason róttćkur kristinn mađur sem vill verja ástand sem hann telur gott - en er ekki í fullu samrćmi viđ kröfur Sameinuđu ţjóđanna. En mér ţykir afskaplega ólíklegt ađ hann sé ofstopafullur öfgamađur ţótt mér mislíki málflutningur hans.


mbl.is Siđmennt svarar biskup
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Tuttuguogfimmţúsundasta flettingin

Tuttuguogfimmţúsundasta fletting bloggsíđunnar nálgast og ég hef ákveđiđ ađ senda einum bloggsíđugesti gjöf af ţví tilefni, eins og ţegar síđunni var flett í tíuţúsundasta skiptiđ í júlí sl. Reglurnar eru ađ ţeir eđa ţćr sem vilja taka ţátt í ţví ađ verđa númer tuttugufimmţúsund senda "kvitt" viđ ţessari bloggfćrslu og fljótlega eftir ađ tuttugufimmţúsundustu flettingunni er lokiđ mun ég draga eitt nafn af ţeim sem hafa kvittađ viđ fćrsluna og líta ţannig á ađ ţađ hafi veriđ tuttugufimmţúsundasti gesturinn. Ađeins eitt kvitt frá hverjum ţátttakanda gildir.


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband